یـاد آوری– متـن زیـر سخنرانی اینجانب در سمینار شیر مـادر و اهمیت آن در بیمـارستان دزیـانی است که در تاریخ ۲۱- آبـان ۱۳۷۴ بـرابـر ۱۹ جمــادی الآخـر۱۴۱۶ به صورت فشــرده برای کارکنـان و کارمندان و مهمانان ایراد شد و بعد ها به صورت مقاله با اضافات و تغییرات مختصر درشماره ۲ – سال –۱- فصلنامه دانشکده پرستاری و مامائی بویه گرگان ارائه گردید.
شیـر مادر و اهمیت آن
این مسئله کلاً از چند زاویه قابل بحث و بررسی است از نظر طبی،از نظر عاطفی، از نظر اقتصادی ،از نظر حقوقی و بالاخره از نظر مذهبی .
آنچه اساس بحث در این مقاله است بررسی جنبه مذهبی مسئله است ولی برای اینکه بحث جامعتر و مفیدتر باشد به جنبه های دیگر آن نیز اشاراتی شده است اما بهر حال سعی شده مطالب بطور فشرده ارائه شود.
بحث را با آیه ای از قرآن آغاز میکنیم.
میفرماید :
والوالدات یرضعن اولادهن حولین کاملین لمن ارادن یتم الرضاعه وعلی المولودله رزقهن و کسوتهن بالمعروف لا تکلف نفس الا وسعها لاتضار والده بولدها و لا مولودله بولده و علی الوارث مثل ذالک فان اراد فصا لاعن تراض منهما و تشاورفلا جناح علیهما و ان اردتم ان تستر ضعوا اولادکم فلا جناح علیکم اذا سلمتم ما آتیتتم بالمعروف و اتقواالله و اعلموا ان الله بما تعلمون بصیر » (۱)
این آیه تقریباً همه آنچه را که مربوط به بحث ما میشود در بر دارد .اولین نکته که در این آیه به آن اشاره شده وظیفه مادر است .اسلام شیردادن به کودک را از وظائف – لااقل از وظائف استحبابی – مادر قلمداد کرده و بر آن تأکید می کند در آیه آمده است و الوالدت یرضعن اولادهن و در تفسیر و ترجمه آن گفته میشود جمله خبری است ولی معنای انشائی و امری دارد در واقع آیه به این صورت است.
والوالدات یرضعن اولادهن (۲) با توجه به کلمه والوالدات و تفسیر و ترجمه آن : والده یعنی همان زنی که کودک را زائیده و متولد کرده باید کودک را شیر دهد نه غیر او.
نکته دوم که در آیه بیان شده میزان و مدت شیردهی به کودک است .از نظر اسلام حداقل دوره شیرخواردگی کودک بیست و یک ماه است ولی بهتر است که مدت آن تا بیست و چهار ماه یعنی دو سال کامل امتداد یابد و البته این امر در مواردی است که کودک قبل از نه ماهگی و به اصطلاح نارس به دنیا می آید.
در یک کلام از نظر اسلام مجموع دوران بارداری و شیرخوارگی سی ماه است .از آیات قرآن مجید است در این باره که میفرماید : حملته امه کرها و وضعته کرها و حمله و فصاله ثلاثون شهرا (۳) پس اگر کودکی بهر میزان زودتر از موعد معمول به دنیا بیاید باید بر مدت و زمان شیرخوارگی او افزود تا جمع دوران بارداری و شیرخوارگی به میزان سی ماه برسد.
آیه میفرماید و الوالدت یرضعن اولادهن حولین کاملین لمن ارادان یتم الرضاعه: مادران در صورتیکه بخواهند شیرخوارگی فرزندان خود را به حد کمال برسانند باید دو سال کامل به آنها شیر بدهند.
نکته سوم که در آیه آمده است قانون حضانت و کفالت و تأکید بر مسئله شیردهی مادر به کودک است.
اسلام ،توصیه و تأکید می کند که اگر به هنگام شیرخوارگی کودک بین زن و شوهر اختلاف پدید آمد و از هم جدا شدند کودک آنها به مادر داده میشود تا حداقل تا پایان شیرخوارگی در نزد او بماند و از او شیر بخورد و پدر موظف می شود تا پایان این دوره حقوق ومخارج آنرا در حد معمول و عرف به مادر بدهد.
بلی مرحله ای پیش می آید که زن و شوهر به ناچار از هم جدا می شوند در این مرحله چه باید کرد تا کودک خرد و شیرخوار در این میان فدا و تباه نشود.
طرح قانونی که اسلام در این مرحله مقرر میدارد همین طرح کفالت و حضانت است و این یکی از عالیترین طرحهای مربوط به خانواده می باشد .در این مرحله نه مادر حق دارد از حضانت و نگه داری کودک سرباز زند و بگوید من بچه را نگه نمی دارم و به او شیر نمی دهم و نه پدر حق دارد از کفالت و پرداخت مخارج و حقوق زن، خودداری ورزد و اصرار کند بچه را خودم نگه میدارم.
آیه میفرماید و علی المولودله رزقهن و کسوتهن بالمعروف لا تکلف نفس الا و سعها لاتضاروالده بولدها و لا مولودله بولده و علی الوارث مثل ذالک : بر پدر کودک است که خوراک و پوشاک و سایر مایحتاج زن را در حد معمول عرف بپردازد و البته هر کس به بیش از توان خود مکلف نخواهد شد و هرگز نباید مادر و پدر با شانه خالی کردن از قبول وظیفه و مسئولیت خود به فرزند خود صدمه و ضرر بزنند و چنانچه پدر بمیرد حق کفالت ساقط نمی شود بلکه بر عهده وراث است که مثل او حق کفالت را از اصل مال میت تا پایان شیرخوارگی به مادر بپردازند.
و بالاخره نکته چهارمی که در آیه به آن اشاره شده مسئله گرفتن دایه برای شیردهی به کودک و مسائل مربوط به آنست.
گاهی مثلاً پیش می آید مادر طلاق گرفته و کودک را نهاده و رفته یا اصلاً وفات یافته یا بهر علتی نمی تواند یا نمی خواهد کودک خود را شیر دهد دراین موارد چه باید کرد نظر اسلام این است که شیر یک زن دیگر جایگزین شیر مادر شود نه شیر حیوانات و به عبارت دیگر شیر خشک.
در پایان آیه آمده است « فان ارادا فصا لاعن تراض و تشاور فلاجناح علیهما و ان اردتم ان تستر ضعوا اولادکم فلاجناح علیکم اذا سلمتم ما آتیتم بالمعروف و اتقوالله و اعلموا ان الله بما تعملون بصیر » اگر پدر و مادر بهر علتی و با رضایت و مشاورت هم بخواهند کودک را از شیر مادر بازگیرند با کی بر آنها نیست و اگر خواستید برای شیردهی به کودک دایه ای بگیرید، باکی نیست در صورتیکه برای مقدار زمانی که مادر، کودک را شیر داده اجرت متعارف به او پرداخت نموده باشید و از خدا بترسید و تقوی پیشه کنید و بدانید که همانا خداوند به آنچه که میکنید آگاه است.
پرسیده میشود چرا اسلام اصرار میورزد حتماً شیر مادر باشد و اگر نشد شیر زن دیگر –دایه- نه شیرخشک ، مگر فرقی است بین شیر انسان و شیر حیوان، مگر فرقی است .بین شیرمادر و شیر زن دیگر ، جواب هر دو پرسش مثبت است .
اساساً بین شیر زن و شیر حیوانات از نظر ترکیبات مادی و خصوصیات معنوی فرقهائی هست. به عنوان مثال :
شیر زن ۱% تا ۲% ( یک تا دو درصد ) پروتئین و ۵/۶ % تا ۸% ( شش ونیم تا هشت درصد ) لاکتوز و ۳% تا ۵% ( سه تا پنج درصد ) چربی و ۰۰۲/۰ ( دودرهزار ) املاح معدنی دارد. شیرگاو ۳/۳% تا ۵/۳% ( سه و سه دهم تا سه و نیم درصد ) پروتئین و ۷۵/۴ % تا ۸۰/۴% ( چهار و هفتاد و پنج صدم درصد تا چهار و هشتاد صدم درصد ) لاکتوز و ۵/۳% تا ۷/۳ % (سه و نیم تا سه و هفت دهم درصد) چربی و در حدود ۰۷۴ % ( هفتادو چهار در هزار ) املاح معدنی دارد(۴)
این تقاوت و فرق مادی شیرها است و باید توجه دشت که این تفاوتها متناسب با تفاوت وجودی کودک و بچه حیوان است و از شگفتیهای عالم آفرینش می باشد .
اصولاً شیر حیوان در هر نژاد و طبقه با بچه او تناسب دارد مثلاً شیری که بال ( یک پستاندار خونسرد ) تولید می کند دارای چربی فراوان و ارزش کالری بالائی و مناسب نیاز بچه او است یا شیر خرگوش دارای ۱۴ ( چهارده درصد ) پروتئین است و شیر انسان – میانگین –۶/۱ % (یک و شش دهم درصد) پروتئین دارد که ممکن است به علت رشد سریع بچه خرگوش باشد که در مدت شش روز پس از تولید وزنش دوبرابر زمان تولد میشود در حالیکه کودک انسان در عرض ۱۴۰ روزاین افزایش وزن را به دست می آورد(۵)
شیر انسان با خصوصیت اجزاء ترکیبی آن برای رشد و نمو نوزادان تولید میشود و شیر موش برای بچه موش و شیر گاو برای گوساله (۶)
اما فرق شیر مادر با شیر زنهای دیگر:
تحقیقات علمی ثابت کرد که بین شیر زنها در سنین مختلف و حالات مختلف فرق است و این فرق دقیقاً متناسب با فرق و اختلاف و تفاوت وجودی و نیاز کودکان است.
شیر مادرانی که در سنین بالا هستند و شیر مادران جوان با یکدیگر متفاوت است به عنوان مثال: چربی شیر مادران مسن تر ، پایین تر از جوانها است (۷) و همچنین شیر زنی که در موعد مقرر میزاید با شیر زنی که چند هفته زودتر میزاید و فرزند نارس به دنیا می آورد فرق می کند ، شیر مادرانی که زودتر از موعد مقرر زایمان کرده اند انرژی پروتئین ،سدیم ،کلرور بیشتر دارد از شیر مادرانی که در ترم یعنی در رأس چهل هفته (۲۸۰ روز ) زائیده اند و چنین شیر بهتر و بیشتر می تواند نیازهای تغذیه ای نوزادان پیش رس را تأمین کند غلظت این شیر بتدریج که سن شیردهی مادر پیش میرود کمتر شده و پس از یکماه از نظر کیفی با شیر مادرانی که به موقع زاییده اند هم سطح میشود (۸)
اصرار اسلام بر اینکه کودک حتی الامکان لزوماً از شیر مادر خود استفاده کند نه از شیر زنان دیگر و مخصوصاً نه از شیر حیوانات – شیرخشک – همین نکات است.
شیر مادر حاوی تمام موادی است که کودک بدان نیاز دارد نکته مهم این است که این مواد در شیر مادر به نسبتهای کاملاً ایده آل و متناسب با وضع ساختمانی کودک با هم ترکیب شده است .
شیر انسان دارای خصوصیاتی است که برای نوزاد انسان در مقایسه با شیر سایر حیوانات مناسب ترین شیر برای تغذیه انسان و رشد و نمو وی میباشد.(۹) و در این میان شیر مادر طبیعی ترین و مناسبترین و بهترین غذاها است.
از مزایا و فوائد مهم شیر مادر سهولت جذب و هضم است و از این نظر مناسب ترین غذا برای کودک است.شیر مادر در مدت یک ساعت و نیم هضم میشود در حالیکه شیرهای دیگر تا سه ساعت و نیم بعد هضم میگردد (۱۰) چربی شیر مادر یه سهولت جذب می شود در صورتیکه چربی شیر گاو (مثلاً ) مخاط معده کودک را تحریک می کند زیرا از اسید چرب و فرار تشکیل یافته است (۱۱) از نظر جذب مواد دیگر نیز مطلب به همین صورت است مثلاً هفتاد درصد کلسیم شیرمادر جذب بدن کودک میگردد در حالیکه فقط سی و دو درصد کلسیم شیرهای دیگر جذب شده و بقیه دفع میشود (۱۲)
شیر مادر به عنوان یک مایع تازه حیاتی شامل تعدای از ترکیبات ضدمیکروبی است که به هیچ وجه نمی توان جای این مواد را در فراورده های مصنوعی فرموله پرو در این زمینه آنها را همطراز شیر مادر کرد.(۱۳)
شیر مادر دارای خواص ضد میکروبی و ضد سمی است و در پیشگیری بیماریها و عفونتها در نزد کودکان نقش موثر و معجزه آسائی دارد و مخصوصاً آغوز یا ماک ( کلستروم) و به اصطلاح « لباء » که در آغازشیرخوارگی از پستان مادر ترشح میشود از نظر گلبولهای سفید و مقدار عناصر آنتی بادی ها و آنتی کورها ( مواد ضدسموم و ضد میکروب ها)ی موجود در آن آنقدر حائز اهمیت است که در اصطلاح علمی پزشکی از آن به عنوان اولین و مؤثرترین واکسیناسیون نوزاد یاد میگردد.
یک تیم تحقیقاتی وابسته به شرکت شیر مورنینکای ژاپن کشف کرد که پروتئین موجود در شیر مادر می تواند ویروس های بسیار قدرتمندی را که در مقابل اکثر آنتی بیوتیکها مقاوم است از بین ببرد .به گفته محققین این تیم پروتئین شیر مادر لکتوفرین نام دارد و پپتینی به نام لکتوفریسین ایجاد می کند که در موقع هضم غذا در معده جذب می شود .طبق کشفیات این تیم لکتوفریسین یک ضد عفونی کننده قوی است .این ماده باسیل روده را که موجب مسمومیت غذایی میشوند از بین برده اما روی باکتریهایی که باعث تقویت کار روده میشود بی اثر است .(۱۴)
تجربه نشان داده است که کودکانی که از شیر مادر تغذیه میشوند مشکلات و کسالتهائی از قبیل نفخ، یبوست ،اسهال ،دل درد ،آلرژی، اگزما و کم خونی بسیار کمتر در آنها دیده میشود .(۱۵)
و همچنین طبق آمار و تحقیقات علمی، کودکانی که محروم از شیر مادر هستند و از شیر مصنوعی ،شیرگاو و شیر خشک استفاده می کنند مبتلا به نرمی استخوان (راشی تیسم ) میشوند و در مقابل امراض، کم مقاومت میگردند تا آنجا که مرگ و میر آنها چهار برابر اطفالی است که از شیر مادر تغذیه مینمایند.(۱۶)
و در یک آمار منتشر شده آمده که در یک سال ، هفت میلیون کودک در دنیا میمیرند که تعداد۵/۳ میلیون نفر بر اثر بیماریهای تنفسی و اسهال است و شیردادن مادر به کودک ، نقش مهمی در درمان بیماریهای تنفسی و اسهال کودک بازی می کند و باعث میشود که تا یک میلیون کودک از مرگ حتمی نجات یابند.(۱۷)
آنچه گفته شد بخشی از مزایای مادی شیر مادر است .
از نظر معنوی نیز مطلب حائز اهمیت فراوان است .در بحث غذا و آثار آن گفته میشود غذاهایی که انسان از آن استفاده میکند علاوه بر آثار نیک و بد جسمی از نظر عقلانی و عاطفی و بالاخره اخلاقی نیز روی انسان اثر دارد .شیر نیز از این خصوصیت مستثنی نیست .شیر مادر شیر یک انسان است و متناسب با وضع جسمی و روحی بچه انسان ساخته شده است .یعنی علاوه بر آثار مفیدی که روی جسم کودک میگذارد روی روح و جان کودک نیز آثار مفیدی میگذارد.
در یک عبارت کوتاه می توان گفت شیر هر حیوانی حاوی خصوصیات نوعی آن حیوان است و همانها را به کودک تسری میدهد در صورتی که شیر مادر خصوصیات انسان را به کودک تسری میدهد و این نکته دقیق و ظریفی است که علوم روانشناختی و تربیتی تجربی امروز کم کم به آن نزدیک میشود.
انسان موجودی است دوبعدی و به تعبیر روانشناسان امروز موجودی است روانتنی یعنی موجودی است مرکب از روان و تن و شیر مادر با توجه به دو بعدی بودن انسان و متناسب با نیاز جسمی و روحی کودک ساخته شده است . شیرمادر شیر یک انسان است و مخصوص بچه انسان ساخته شده و هیچ شیری و هیچ غذای دیگری قدرت جایگزینی غذائی و سازندگی شیر مادر برای انسان را ندارد .
در متون اسلامی آمده است که پیامبر اسلام فرمود هیچ چیزی برای کودک بهتر از شیر مادر نیست .لیس لصبی خیر من لبن امه (۱۸)
نقش صفات و اخلاق و روحیات مادر در شیر و تأثیر آن در صفات و اخلاق و روحیات کودک از مسائلی است که دانشمندان به آن عقیده دارند (۱۹) و اسلام به آن معتقد است و بر همین پایه اصرار میورزد که در انتخاب همسر جدی باشید و با هر کسی ازدواج نکنید و همین وسواس را در انتخاب دایه برای شیردادن فرزندان شیر خوار نیز نشان میدهد.
در روایتی آمده است که حضرت علی (ع) فرمود در انتخاب دایه برای شیردادن به کودک دقت کنید همانطور که در انتخاب همسر دقت میکنید که همانا شیر طبع کودک دگرگون می سازد .تخیر و اللرضاع کما تخیر و اللنکاح فان اللبن یغیر الطباع (۲۰)
بهرحال یکی از چیزهائی که اسلام بر آن تأکید میکند این است که حتی المقدور لزوماً کودک از شیر مادر خود استفاده کند نه از شیر حیوانات و حتی نه از شیر زنان دیگر .
البته گاهی مادر به نوعی، مشکل دارد، بیمار است، مثلاً مسلول است ، جذامی است ،سوءتغذیه دارد ،حامله است. در این قبیل موارد لزوماً مادر نباید به بچه شیر دهد. دین مبین اسلام نیز به این نکته توجه داشته و دقیقاً بر اجتناب از شیر دادن به کودک در این قبیل موارد توصیه و تأکید مینماید .
یکی دیگر از چیزهایی که اسلام در زمینه رضاع و شیرخوارگی نسبت به آن توجه داشته و بر آن توصیه و تأکید می کند .این است که مادر مستقیماً از پستان خود یعنی همانطور که معمول است به کودک شیر دهد .
این معنی در مفهوم رضاع گنجانیده شده است .در لغت ، رضاع ، رضع، رضعه ، را اینطور معنی میکنند : مص الثدی بشرب اللبن منه ، مکیدن پستان است به منظور نوشیدن شیر از آن ، با توجه به این معنی اگر شیر از پستان دوشیده و توسط قاشق ( مثلاً ) به بچه داده شود رضاع صدق نمی کنند .
در شرایط رضاع و نشر حرمت نیز این مسئله را داریم که بچه شیر را مستقیماً از پستان بخورد پس اگر شیر را با قاشق به دهان او بریزند اثر ندارد و حرمت حاصل نمی شود.(۲۱)
بلی مادر شخصاً باید بچه خود را شیر بدهد آنهم مستقیماً و عیناً از خود پستان .یعنی بچه خود را در آغوش بگیرد و بر سینه بفشارد و پستان به دهان او بگذارد و کودک آنرا بمکد و بخورد.
تأکید روی این نکته سرش این است که این عمل هم باعث رشد بهتر جسمی و روحی کودک میشود و هم سلامت جسمی و میل عاطفی و احساسات مادرانه زن را بهتر تأمین مینماید.
تحقیقات روانشناسی این نکته را ثابت میکند که هم کودکانی که بدین صورت از شیر مادر استفاده میکنند از نظر جسمی و روانی و عاطفی و عقلانی و بالاخره اخلاقی سالمتر از کودکان دیگر می باشند و هم مادرانی که به این صورت کودکان خود را شیر میدهند از نظر جسمی و روانی سالمتر از زنان دیگرند.
شیردادن عملی فیزیولوژیک و در تعقیب زایمان میباشد اگر پستانها این عمل فیزیولوژیک خود را انجام ندهند احتمال پیدایش سرطان در آنها زیاد میشود .در کشورهائی که خانمها برای ماهها و گاهی سالها کودکان را شیر میدهند مانند ژاپن بروز سرطان پستان خیلی کمتر از کشورهائی مانند امریکاست که مدت شیردادن به کودک یا خیلی کوتاه بوده یا اصلاً به کودک شیر داده نمی شود .(۲۲)
علاوه بر این ، اساساً شیر دادن مادر به کودک آثار و فوائد مهم دیگری نیز دارد .شیردادن مادر به کودک در برنامه ریزیهای مربوط به بهداشت و تنظیم خانواده و کنترل جمعیت نقش عمده ای را بازی میکند. تغذیه با شیر مادر اگر به طور کامل انجام شود و همراه با دادن غذاهای دیگر نباشد اثر جلوگیری کننده از بارداری و فاصله دهنده بین زایمانها را دارد.(۲۳) شیردادن به کودک فاصله بین دو حاملگی را زیاد می نماید و خطرات و ضایعات مصرف داروها و مواد شیمیایی و استفاده از روشهای فیزیکی را هم ندارد .
یکی دیگر از نکاتی که در این رابطه است و باید به آن توجه نمود، نقش اقتصادی مسئله است .تهیه شیرخشک و اسباب و مقدمات بار سنگینی بر دوش خانواده مخصوصاً برای خانواده های کم درآمد است .
از نظر اقتصاد اجتماعی نیز مسئله کاملاً قابل توجه است .همه ساله میلیونها ریال صرف تهیه و تولید و یا واردات وتوزیع شیرخشک میشود. به طوریکه مسئولان داروئی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی اعلام کردند امسال تعداد ۱۲ میلیون قوطی شیرخشک ،تهیه و توزیع شد .(۲۴) حساب میکنیم اگر قیمت هر قوطی آن برای دولت ۱۰۰۰ ریال تمام شده باشد قیمت آن جمعاً میشود ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۱۲ ریال وتصدیق میفرمائید چه بار سنگینی برای دولت بوده است.
در اینجا دو سه مطلب است که باید مورد اشاره و بررسی قرار گیرد.
مطلب اول آنکه بعضی از خانمها به این دلیل که شیر ندارند، از دادن شیر به بچه خودداری مینمایند .به قول معروف این حرف از آن حرفهاست .چطور می توان باور کرد که زن بتواند بچه به دنیا بیاورد .ولی شیر نداشته باشد که به بچه بدهد.این امر با قانون انطباق در طبیعت سازگار نیست و واقعیت ندارد .البته مواردی هست که زن به راستی شیر ندارد ولی این موارد کاملاً استثنایی است و به قدری نادر است که اصلاً نمیشود روی آن حساب کرد.
به عقیده بنده ۹۹% زنهایی که میگویند شیر نداریم حرفشان واقعیت ندارد .اینان بر اثر تلقینهای غلط روحی ، از داشتن شیر محروم شده اند و چنانچه به راستی تمایل نشان دهند و واقعاً بخواهند حتماً پستان آنها پر از شیر خواهد شد و خواهند توانست به خوبی بچه خود را شیر دهند .این مطلبی است که در علوم روانشناختی تجربی امروز به خوبی پذیرفته شده است .
بطور کلی چند چیز است که باعث پیدایش شیر در پستان مادر و زیاد شدن آن می شود بعضی از آنها جنبه مادی دارد مثلاً نوعی غذاها است که اگر مادر از آن استفاده کند سبب تولید شیر بیشتر در پستان او میشود و بعضی جنبه روانی دارد که از جمله می توان گریه نوزاد و تماس فیزیکی کودک با مادر و پستان او و علاقه نشان دادن مادر به شیر دادن به کودک و خواستن آنرا، نام برد.
گریه نوزاد یا صدای تولید شده از گلوی نوزاد به اصطلاح عامیانه آقون آقون و در موارد نادر یادآوری و به خاطر آوردن تغذیه نوزاد با شیر مادر می تواند سبب تولید شیر و خارج شدن شیر از پستان مادر شود .(۲۵)
اساساً توجه به زمینه های روانی از جمله تلقین به نفس و احساس توانمندی در خویشتن از نظر روانشناختی امروز واقعاً معجزه می کند .به کمک تلقین میتوان هر صفت و عادت کهنه را از بین برد و هر نوع حالت و خصیصه جدیدی را ایجاد کرد . با تلقین به نفس می توانیم بسیاری از مشکلات را حل کنیم وحتی بسیاری از بیماریهای جسمی را درمان نمائیم .در بعضی از کشورهای پیشرفته بیمارستانهائی تأسیس شده است که در آن از شیوه تلقینی استفاده کرده و به درمان بیماران می پردازند.
اگر مادری مشکل شیر دادن دارد می تواند آنرا با توجه به زمینه های روانی از جمله تلقین به نفس و به خاطر آوردن شیر دادن به کودک و علاقه نشان دادن به آن، بر طرف نماید. باید مادر به خود تلقین کند که شیر دارد و میتواند کودک خود را شیر دهد و این خود زمینه ای خواهد شد برای پر شیر شدن پستان او.
مطلب دوم آنکه بعضی از خانمها به این دلیل که بر اثر شیر دادن به کودک، شکل و فرم پستان و تناسب اندام آنها بهم میخورد، از دادن شیر به کودک خود دریغ میورزدند ولی آیا این مطلب درست است باید از پزشکان و متخصصان و دست اندرکاران مربوطه پرسید.
همانطوری که بعضی از متخصصان میگویند این حرف مأخذ علمی ندارد و افسانه ای بیش نیست .(۲۶) و مطلب کاملاً برعکس است وانگهی اصلاً ما نباید به هر دلیلی از کاری که طبیعت و به تعبیر صحیحتر خداوند طبیعت به عهده ما گذاشته است شانه خالی کنیم.
آیا میتوان به هر دلیلی که باشد از وظیفه مادری شانه خالی نمود؟ شما چه فکر میکنید؟خدا زن را آفرید و به او تخمدان و رحم داد برای پرورش جنین ،و پستان و شیر داد برای شیر دادن به بچه ، او حق ندارد این زمینه ها را نادیده بگیرد و این اندامها را عاطل و باطل گذارد تنها به این دلیل واهی که زیبائی و تناسب اندامش بهم میخورد. شیر دادن به بچه یک وظیفه خطیر و مقدس برای زن است و خودداری از آن یک نوع دهن کجی به آفرینش است و اساساً محکوم میباشد .مادر برای بچه حکم گلدان یا لوله آزمایش را ندارد که فکر کند پس از تولد بچه دیگر هیچ رابطه ای با وی ندارد و لازم نیست به او شیر دهد.
اهمیت شیر مادر با توجه به دوران جنینی کودک بیشتر احساس می شود در دوران بارداری مادر کودکش را از طریق جفت تغذیه میکند و بعد از تولد با قطع بند ناف اگر چه نوزاد را از مادر جدا می کنند ولی هنوز نوزاد وابسته به مادر است و باید از شیر مادر تغذیه نماید .(۲۷)
مطلب سوم آنکه با توجه به اهمیت شیرمادر و نقش آن در سلامت کودک ومادر وسایر جهات این مسئله، تصدیق می کنید که باید در این مورد نهضت و هجوم همه جانبه را آغاز کرد.
باید در مدارس و دانشگاهها ،خواص شیر مادر و اهمیت و نقش آن در بهداشت و سلامت مادر و کودک و ابعاد دیگر آنرا به عنوان یک درس اساسی گنجانید .
باید در زایشگاهها زمینه های لازم رابه صورت نظری و عملی برای شیر دادن مادر به کودک فراهم کرد و اهمیت آنرا به مادر تفهیم نمود.
باید جلوی هر گونه تبلیغات پر زرق و برق شرکتهای تولید کننده و وارد کننده شیر خشک را گرفت .
باید در مؤسسات و ادارات در نهادها و ارگانها که زنان کارمند در آنجاها کار می کنند امکاناتی را فراهم آورد و اطاق یا اطاق هائی را ایجاد کرد که زنان شیرده بتوانند بچه های خود را در آنها نگهداری کنند و به آنها شیر بدهند و این از نظر راندمان کار نیز، اثر بهتری دارد. مادر بر اثر این کار آرامش روانی بیشتری پیدا میکند و کار را بهتر انجام میدهد.
باید از زمینه های مذهبی که خوشبختانه در جامعه ما عمیقاً وجود دارد استفاده کرد . در اینجا به یکی از متون مذهبی در زمینه شیر دادن به کودک اشاره کرد و بحث را تمام میکنیم.
از رسول خدا نقل شده است که فرمود … فاذا ارضعت ام یخرج من لبنها جرعه و لم یمص من ثدیها مصه الا کان لها بکل جرعه و بکل مصه حسنه فان اسهرها لیله کان لها مثل اجر سبعین رقبه تعتقهم فی سبیل الله .(۲۸) هنگامی که مادر کودک خود را شیر میدهد هر یک جرعه ای که از پستان او بیرون می آید و هر یک مکی که بچه به پستان او میزند برای آنها یک حسنه در نامه اعمال مادر نوشته میشود و بای هر یک شبی که مادر به شیردهی کودک صبح می کند برای او ثواب و اجر آزاد کردن هفتاد بنده در راه خداوند نوشته میشود.
منابع و مآخذ
———————————————————————–
۱- قرآن مجید –بقره ۲۳۳
۲- مجمع البیان –شیخ طبرسی – ذیل آیه
۳- قرآن مجید – احقاف – ۱۵
۴- بهداشت –نشریه وزارت بهداری، نشر سال ۱۳۶۳ ص ۷۴
۵- تغذیه کودک با شیر مادر – دکتر مهین دخت نویدی ص۲
۶- ۷- تغذیه کودک با شیر مادر وخواص آن – دکتر عارفی –ص۹۱ و ص ۱۰۹
۸- مراقبتهای نوزادان – ترجمه دکتر محمدرضا نوری –ص ۶۹
۹- بهداشت – نشریه وزارت بهداری –ص ۷۵-۷۴
۱۰-۱۱-۱۲ –بهداشت مادر و کودک – سوسن اردکانی و تغذیه مادر و کودک – دکتر مهین صدر و مینا دبیرآشتیانی
۱۳- مراقبتهای نوزادان- نوری – ص ۷۱
۱۴- روزنامه اطلاعات شماره ۱۹۸۴۳ – سه شنبه ۲۷ بهمن ۱۳۷۱ بخش ضمیمه ص۸
۱۵- بهداشت –نشریه وزارت بهداری –ص ۷۶
۱۶- تعالیم بهداشتی در اسلام – دکتر صفدر سانعی – ص ۱۲۰
۱۷- نقل از تلویزیون به تاریخ ۱۰/۵/۱۳۷۴
۱۸- وسائل الشیعه –شیخ حر عاملی –ج ۱۵- ص ۱۸۸
۱۹- تعالیم بهداشتی در اسلام –دکتر صانعی ص ۱۲۱
۲۰- وسائل الشیعه –شیخ حر عاملی –ج۱۵- ص ۱۸۸
۲۱-توضیح المسائل – احکام وشرایط شیر دادن
۲۲- ۲۳- تغذیه کودک با شیر مادر – مهین دخت نویدی – ص ۹۰-۸۹ -۸۴
۲۴- به نقل از رادیو ایران به تاریخ ۱۰/۵/۷۶
۲۵- تغذیه نوزاد با شیر مادر – دکتر عارفی – ص ۷۴
۲۶- تعالیم بهداشتی در اسلام – صانعی – ص ۱۲۶
۲۷- بهداشت – نشریه وزارت بهداری – ص ۷۶
۲۸- نهج الفصاحه – ص ۱۰۶